Menningar-Bakki * Viðhalda og efla þjóðlega menningararfleið til sjávar og sveita*
-------- Alþýðuhúsið á Eyrarbakka - Vinir alþýðunnar - Á undan sinni framtíð --- "Stærra í hugum okkar en við sjálfir gerum okkur grein fyrir" ---

07.07.2014 07:39

Maður sem setti merkið hátt

Mynd úr gagnasafni Morgunblaðsins
Nína Margrét Grímsdóttir.

• Doktorsritgerð Nínu Margrétar Grímsdóttur um Pál Ísólfsson kemur út á bók í Þýskalandi

 

Doktor og píanóleikari

Nína Margrét Grímsdóttir píanóleikari lauk einleikaraprófi frá Tónlistarskólanum í Reykjavík 1985, LGSM-prófi frá Guildhall School of Music and Drama, meistaraprófi frá City University í London, Professional Studies Diploma frá Mannes College of Music í New York og doktorsprófi í píanóleik frá City University of New York. Nína Margrét hefur komið fram á Íslandi, Evrópu, Bandaríkjunum, Kanada, Japan og Kína sem einleikari, með hljómsveitum og í kammertónlist. Hún hefur hljóðritað fimm geisladiska fyrir Naxos, BIS, Acte Préalable og Skref.

Nína Margrét er aðjunkt við tónlistardeild Listaháskóla Íslands og starfar einnig við Tónlistarskólann í Reykjavík. Hún flytur reglulega fyrirlestra um tónlist og tónlistarrannsóknir hér á landi og erlendis. Nína Margrét hefur verið listrænn stjórnandi tónleikaraðarinnar Klassík í hádeginu í Gerðubergi frá upphafi.

 

Maður sem setti merkið hátt

 

Nína Margrét Grímsdóttir píanóleikari hefur gert útgáfusamning við LAP, Lambert Academic Publishing í Þýskalandi en fyrirtækið gefur út doktorsritgerð Nínu Margrétar í bók sem ber titilinn The Piano Works of Pall Isolfsson (1893-1974) A Diverse Collection. LAP er leiðandi fyrirtæki á sviði útgáfu akademískra bóka í Þýskalandi og gefur út um 10.000 titla árlega til alþjóðlegrar dreifingar.

„Ég er vitanlega afar ánægð með það að doktorsritgerð mín um Pál Ísólfsson komi út í bók hjá jafnvirtu forlagi,“ segir Nína Margrét. „Í doktorsritgerðinni fjalla ég um píanóverk Páls í víðu samhengi og Pál bæði sem tónskáld og manneskju. Ég set hann og verk hans í samhengi við íslensk samtímatónskáld hans og erlend samtímatónskáld í löndum sem standa okkur hvað næst, eins og Norðurlöndunum og Þýskalandi.

Ég byrjaði á verkinu árið 1999 og kveikjan að því er meistararitgerð sem ég skrifaði árið 1989 um íslenska píanótónlist. Sú ritgerð var frumrannsókn og í kjölfar þeirrar rannsóknar langaði mig að kanna rómantíska og síðrómantíska tímabilið í tónlist og skoða verk Páls Ísólfssonar, Sveinbjörns Sveinbjörnssonar og annarra kappa. Ég fékk tækifæri til þess í tengslum við doktorsnámið og þar kom aftur að frumrannsókn. Ég viðaði að mér gögnum og tók meðal annars viðtöl árið 1999 við samtímamenn Páls, fjölskyldu og kollega, sem mér finnst í dag að gefi rannsókninni meira gildi og geri hana meira lifandi en ef ég hefði byggt allt á prentuðum gögnum sem til voru. Á þessum tíma, 1999, var Páll Ísólfsson ekki áberandi í tónlistarumræðu, hvorki sem tónskáld né tónlistarmaður.“

 

Miðpunktur í tónlistarlífi

Hvað var það merkilegasta sem þetta fólk sagði þér?

„Ég setti saman spurningalista, sumar spurningar snerust um það hvernig viðkomandi mæti stöðu Páls í samtíð hans sem manneskja og tónlistarmaður, hvernig viðkomandi mæti hann sem tónskáld og verk hans, þar á meðal píanóverkin, starf hans sem organisti og hvaða áhrif störf hans hefðu haft á íslenskt tónlistarlif. Ég dró saman niðurstöðurnar úr þessum svörum.

Það sem mér fannst merkilegast var hversu mikill miðpunktur Páll var í uppbyggingu tónlistarlífs á Íslandi en á sama tíma og kannski út af því er einkennilegt hversu lítið vægi og athygli tónsmíðar hans fengu af hans samtíð, en þá undanskil ég sönglögin sem áttu auðvelt aðgengi til almennings og héldu nafni hans sem tónskáld á lofti. Að öðru leyti kom mér á óvart þegar ég fór að skoða tónsmíðar hans, sem eru virkilega glæsilegar, að samtíminn mat þær ekki sem skyldi.“

Hvernig myndir þú meta stöðu Páls í íslensku tónlistarlífi hans tíma?

„Hann gegndi lykilhlutverki í tónlistarlífi landsins á sínum tíma. Hann lagði grunninn að tónlistarmenntun með því að verða fyrsti skólastjóri Tónlistarskólans í Reykjavík og setti gæðastimpil á þann skóla sem varð fyrir vikið leiðandi afl. Hann laðaði hingað erlent tónlistarfólk í gegnum tónlistarfélag sem var á heimsmælikvarða. Hann var afar góður organisti og fór utan í tónleikaferðir. Páll setti markið hátt og vildi að tónlistarlíf á Íslandi væri fyllilega sambærilegt við það sem best væri erlendis. Hann var veigamikill tónlistarmaður sem gerði það mesta úr því sem hann hafði fram að færa og skapaði með samtímamönnum sínum það tónlistarlandslag sem við horfum á í dag og lítum á sem nánast sjálfsagt.“

Er hann metinn að verðleikum í dag?

„Æ meir eftir því sem heilsteyptari mynd birtist ekki bara af honum heldur líka af samtíð hans. Það hefur t.a.m. verið mikil kynning á Jóni Leifs, bæði á persónu hans og lífsstarfi, og sömuleiðis talsverð á Sveinbirni Sveinbjörnssyni. Eftir því sem brot raðast inn í myndina af fyrstu frumkvöðlunum í íslensku tónlistarlífi hefur það jákvæð áhrif á matið á Páli Ísólfssyni.“

Eru verk Páls þekkt erlendis?

„Eftir að ég hljóðritaði árið 2001 geisladisk fyrir BIS með ýmsum verkum Páls, sem fékk mjög góða dóma í erlendum fagtímaritum, hef ég séð að erlendir píanistar hafa flutt eitt og eitt verk eftir hann. Ég held að smám saman muni píanóverk hans koma inn í alþjóðlega flóru af rómantískri og síðrómantískri tónlist en ýmis plötufyrirtæki leitast sérstaklega við að hljóðrita verk óþekktra en hæfileikaríkra tónskálda. Páll er ekki þekktur í dag en hann er heldur ekki alveg óþekktur þannig að verk mitt mun vonandi hjálpa til við að varpa ljósi á hann. Það hefur visst vægi að þessi bók er gefin út í Þýskalandi og tengist hinum germanska tónlistararfi sem er mjög vel sinnt þar í landi.“

 

Lítið til af heimildarefni

Sú spurning hlýtur að vakna hvort ekki þurfi að skrifa ævisögu Páls, hvað segir þú um það?

„Ævisaga hans hefur ekki verið skrifuð. Einn af okkar helstu tónlistarfræðingum er doktor Bjarki Sveinbjörnsson sem býr yfir mikilli þekkingu um þetta tímabil og Pál og væri alveg örugglega rétti maðurinn til að skrifa ævisögu Páls.“

Er til mikið af heimildum um Pál?

„Það kom mér á óvart í rannsókn minni hversu lítið er til af heimildarefni um Pál, til er ein heimildarmynd hjá Ríkissjónvarpinu og hljóðritanir með orgelleik hans en ég fann ekkert efni þar sem hann spilar einleiksverk sín á píanó en Ríkisútvarpið hljóðritaði flutning Jórunnar Viðar á píanóverkum hans fyrir Ríkisútvarpið á sjötta áratugnum og það var fengur að því. Útgangspunkturinn í rannsókn minni voru tvær samtalsbækur Matthíasar Johannesen við Pál. Þótt þær séu ekki markvisst framsettar gefa þær góða mynd af persónunni Páli. Mér virðist Páll hafa verið afskaplega næmur, hann hefur lesið fólk mjög vel og var fluggáfaður og músíkalskur. Hann lét hluti virka í kringum sig og það var mikið sóst eftir kröftum hans því fólk treysti hyggjuviti hans, reynslu og innsæi. Ef hann hann hefði ekki verið svo virkur félagslega hefði hann hugsanlega samið meira og ævistarfið orðið öðruvísi.

Ég velti því upp í ritinu hvað hefði gerst hefði Páll ákveðið að starfa fyrst og fremst erlendis eins og Sveinbjörn Sveinbjörnsson gerði meðvitað. Hefði Páll gert slíkt hið sama fimmtíu árum seinna hefði íslenskt tónlistarlíf þróast hægar, en í staðinn hefði Páll hugsanlega verið í meiri metum erlendis. Ég er ekki að segja að það hafi verið fórn af hans hálfu að starfa á Íslandi því hann átti gott líf og starfið veitti honum mikla lífsfyllingu. Hann valdi að helga íslensku tónlistarlífi krafta sína og íslenska þjóðin er ríkari fyrir vikið.

Morgunblaðið mánudagurinn 7. júlí 2014


___________________________________________________________________________________________________________

Brennið þið vitar í Menningarverstöðinni Hólmaröst á Stokkseyri



.Elfar Guðni Þórðarson og Brennið þið vitar. Elfar Guðni - Páll Ísólfsson og Davíð Stefánsson.

.

.

Skráð af Menningar-Staður