Menningar-Bakki * Viðhalda og efla þjóðlega menningararfleið til sjávar og sveita*
-------- Alþýðuhúsið á Eyrarbakka - Vinir alþýðunnar - Á undan sinni framtíð --- "Stærra í hugum okkar en við sjálfir gerum okkur grein fyrir" ---

01.08.2019 07:16

Mennti almenning í málaralist

 

 

 

 

Mennti almenning í málaralist

 

 

 -Öll 147 listaverkin í einstakri stofngjöf Ragnars í Smára

 

til Listasafns ASÍ komin út í veglegri bók

 

 -Stór hluti verkanna sýndur í sumar í Listasafni Árnesinga

 

 -Listin „andlegur næringarkraftur“ 

 

 

Í Listasafni Árnesinga í Hveragerði hefur verið opnuð sýning á völdum verkum úr hinni merku stofngjöf Ragnars Jónssonar í Smára til Listasafns ASÍ árið 1961 og eru á henni lykilverk eftir margra af þekktustu myndlistarmönnum þjóðarinnar á síðustu öld. Sýningin ber heitið Gjöfin til íslenzkrar alþýðu og það er einnig heiti afar veglegrar bókar sem komin er út þar sem fjallað er um öll verkin 147 sem tilheyrðu gjöf Ragnars í Smára og þau sýnd í fallegri hönnun og prentun. 

 

Kristín G. Guðnadóttir listfræðingur er sýningarstjóri og einnig höfundur megintexta bókarinnar en þetta er í fyrsta skipti sem myndir af hinni kunnu stofngjöf koma út í heild. Listasafn ASÍ gefur bókina út og ritstýrði Elísabet Gunnarsdóttir safnstjóri útgáfunni. Fyrsta sending frá prentsmiðjunni seldist strax upp og er sú næsta á leið til landsins.

 

Fyrir almenning að njóta

 

„Safnið rekur ekki eigin sýningarsal um þessar mundir og við það myndast svigrúm til að gefa út bækur að nýju,“ segir Elísabet. Rætt hafði verið um að gefa út bók um sögu safnsins á sextíu ára afmæli þess að tveimur árum liðnum, en svo var ákveðið að ráðast strax í þessa útgáfu þegar samvinna hófst við Listasafn Árnesinga um sumarsýningu safnsins þar sem sýndur er stór hluti stofngjafarinnar.

 

„Það stóð alltaf til að gefa út veglega sýningarskrá en hún óx að vöxtum og varð að þessari fallegu bók með öllum 147 verkunum sem Ragnar gaf,“ segir hún og bætir við að verkin hafi nær öll verið mynduð að nýju fyrir útgáfuna, ártöl einstakra verka endurskoðuð og umtalsverð vinna lögð í að þýða heiti myndanna og allan texta bókarinnar á ensku.

 

„Ragnar gaf fyrst 120 verk en bætti svo talsvert fleirum við því hann lagði metnað í að safnið gæfi góða mynd af íslenskri myndlistarsögu. Og hann vildi að almenningur fengi að njóta þessara verka. Útgáfa bókarinnar er ein leið til að koma verkunum á framfæri við fólkið í landinu.“

 

Hún segir ekki nógu mikið um útgáfu á vönduðum og sögulegum listaverkabókum hér á landi. „En Kristín hefur komið að ritun margra, eins og bókanna um Kjarval og Svavar Guðnason, hún er afar vandaður fagmaður og þekkir stofngjöfina manna best.“ 

 

Kristín ritar vandaðan og upplýsandi inngang um Ragnar og stofngjöfina og þá bendir Elísabet á að stutt umfjöllun sé um valin verk í bókinni, texti sem er lýsandi fyrir tíðarandann, hvað listamennirnir voru að hugsa og hvernig þeir tjáðu sig um verk sín og annarra. Við þekktasta verkið í safngjöfinni, Fjallamjólk Jóhannesar Kjarvals, segir til að mynda: „Þegar Ragnar Jónsson var spurður um það hvaða mynd honum þætti mest gersemi í stofngjöf Listasafns ASÍ svaraði hann: „Ég er ekki í neinum vafa um það, að þar er mesta snilldarverkið Þingvallamyndin hans Kjarvals, sem hann kallar Fjallamjólk. Þar er samanþjöppuð í einum punkti hin mikla snilld málarans og allt það dásamlega rómantíska ofstæki, sem enginn á til nema Kjarval.“ 

 

Bókin er fallega hönnuð af Arnari Fells Gunnarssyni og Arnari Inga Viðarssyni, sem sækja meðal annars innblástur í hönnun listaverkabókanna sem Listasafn ASÍ gaf út á árum áður en fella verkið jafnframt að samtímalegum straumum.

 

Stofnun safnsins stórtíðindi

 

Í grein Kristínar G. Guðnadóttur „Til að mennta almenning í málaralist“ segir að listaverkagjöf Ragnars til Alþýðusambands Íslands hafi verið stórfengleg. Í bréfi hans til sambandsins segir: „Myndir þessar hef ég ákveðið að gefa samtökum íslenskra erfiðismanna – fyrir þeirra hönd Alþýðusambandi Íslands – í minningu Erlends Guðmundssonar, Unuhúsi. … Ég hef í meira en þrjá áratugi safnað listaverkum eftir íslenzka málara og ég ákvað fyrir tveimur áratugum, að Helgafell skyldi koma á fót vísi að alþýðulistasafni […] til að mennta almenning í málaralist […] Myndirnar munu vera um 120, rúm 100 málverk, sum mjög stór, eftir flesta helztu málara okkar. Mun ég síðar bæta við myndum eftir nokkra málara, þannig að safnið megi  vera yfirlit um ísl. nútímalist.“

 

Kristín segir að í ljósi þess að á þessum tíma voru einungis starfrækt tvö listasöfn á Íslandi hafi stofnun nýs listasafns verið stórtíðindi í íslensku menningarlífi.


Ragnar Jónsson ólst upp á Eyrarbakka en flutti sextán ára til Reykjavíkur, lauk verslunarprófi og hóf störf hjá smjörlíkisgerðinni Smára sem hann varð fljótlega hluthafi í.

Honum vegnaði vel í viðskiptum en varð einnig upptendraður af menningaráhuga; hann kynntist mörgum merkum listamönnum og listunnendum á borð við Erlend Guðmundsson í Unuhúsi. Kristín skrifar: „Ragnar varð fljótt mikill menningarpostuli í orðsins fyllstu merkingu og brann fyrir þá hugsjón að veita sem flestum aðgang að fögrum listum. Upptendraður af jafnt myndlist, tónlist og bókmenntum vildi hann deila með sem flestum þeirri stórkostlegu gleði sem hann fann á vettvangi listarinnar; jafnt sem stórvirkur bókaútgefandi og eigandi bókaútgáfu Helgafells, listaverkasafnari, útgefandi eftirprentana af listaverkum, útgefandi listaverkabóka, og frumkvöðull að ritun íslenskrar listasögu.“ Kristín segir að listin hafi verið Ragnari lífsnauðsyn og vitnar í orð hans: „Dýrið, sem fæðist, leitar uppi samkvæmt eðlislögmáli spena eða brjóst, þar sem næringu er að finna. Listin er mér sams konar veruleiki – andlegur næringarkraftur, sem viðheldur heilsu minni og lífi.“ Ragnar byrjaði að safna málverkum um 1930 og, að sögn Kristínar, sagði hann „að kjarni safnsins væru verk „eftir fimm þekktustu listmálarana“, sem að hans mati voru þeir Ásgrímur Jónsson, Jóhannes S. Kjarval, Jón Stefánsson, Gunnlaugur Scheving og Þorvaldur Skúlason.“ 

 

Skerpa á sérstöðunni

 

Þegar spurt er hvort unnið sé að því að koma aftur upp sýningarsal í nafni Listasafns ASÍ segir Elísabet svo vera. Nú sé aðeins millibilsástand eftir að húsnæðið við Freyjugötu var selt. „Þegar ég tók við starfi safnstjóra lagði ég fram tillögu um að við gæfum okkur fimm ár til að móta sýningarstefnuna og finna nýtt húsnæði við hæfi. Tillagan var samþykkt. Þar horfum við meðal annars til hugmynda Ragnars í Smára um safnhús sem setur mannlífið í fyrsta sæti og þangað til það er orðið að veruleika höldum við áfram að kalla eftir tillögum frá listamönnum og setja upp sýningar á völdum stöðum víðsvegar um landið.

 

Við viljum skerpa á sérstöðu þessa safns meðal íslenskra safna. Færa það nær fólkinu. Það er ólíklegt að við finnum húsnæði á viðráðanlegu verði í Reykjavík, og þar eru líka mörg söfn fyrir, en hugmyndin er að koma safninu upp húsnæði í fallegu náttúrulegu umhverfi og vera þar með sýningarsal en líka opnar geymslur þar sem öll verkin eru ávallt sýnileg.“

 

Listaverkaeign Listasafns ASÍ er nú yfir fjögur þúsund verk og eru um tvö hundruð og fimmtíu þeirra í útláni á hverjum tíma, meðal annars í sölum Alþingis og í ráðuneytum.

 

„Nú má sjá úrval margra bestu verkanna í stofngjöf Ragnars í Listasafni Árnesinga og ég vil hvetja fólk til að koma við og skoða,“ segir Elísabet.

 

 

Morgunblaðið 1. júlí 2019.
 




Skráð af Menningar-Bakki.